BİLİM FELSEFE DİN Rotating Header Image

Farklı “Relativity”ler İçin Farklı Terimlerin Kullanılmasına Dair (Mete Tunç)

Relativity’nin rölativite, bağıllık, görecelik, görelik, görelilik ve izafiyet diye altı tane çevirisi/karşılığı var Türkçe’de!*

Bilim dilinde en yaygın kullanılanı görelilik

Zamanda uzamaya ve kısalmaya yol açan (açtığı söylenen) hızlar için, bunların sözkonusu olmadığı düşük hızlardaki (bağıl) hareketler için, insan-toplum-ekonomi-tarih.. bağlamındaki farklılıklar, kıyaslamalar için.. Batı (ve tüm dünya dillerinde) bir ayrım yapılıyor mu; yoksa hepsini relativity (ve diğer dillerdeki, nelerse, çevirileri) mi karşılıyor?

Bu ayrımı yapmak doğru mudur? Doğru ise onu hayata geçirebilir miyiz?

Mesela birinci durum için görelilik’i (Bu durumdaki hızları ‘göreli hızlar’ diye tanımlıyoruz halihazırda.), ikinci durum için (‘bağıl hız’dan hareketle) bağıllık’ı, üçüncü durum için de (‘bana göre-sana göre’, ‘dönemin şartlarına göre’ vesaireden hareketle) görecelik’i kullanabilir miyiz (örneğin ‘görece bir durum’)?..

* www.tdk.gov.tr’den

bağıllık, -ğı
a. Görece olma durumu, izafiyet, rölativite.
Güncel Türkçe Sözlük

bağıllık İng. relativity
kimya, fizik: Bir özdeğin varlığının bir başka özdeğin varoluşuna bağlı olması durumu; bu özdeğin niteliği.
BSTS / Uygulayım Terimleri Sözlüğü 1980

bağıllık İng. dependency, functionality
Olaylar ya da değişkenler arasında, birindeki değişmelere bağlı olarak ötekinin de değişmesini içeren bağlaşı.
BSTS / Yöntembilim Terimleri Sözlüğü 1981

görecelik, -ği
a. fel. Bağıntılılık öğretisi, özellikle bilginin bağıntılı olduğunu ileri süren her türlü felsefe öğretisi, görececilik, bağıntıcılık, izafiye, rölativizm: “Zamanı salt görecelik açısından değil, dille hesaplaşma gibi bir edebiyat sorunu olarak önümde bulacağımı sezmiştim.” -A. Ağaoğlu.
Güncel Türkçe Sözlük

görecelik Fr. paraplasme
Başka bir kelimeye bakarak bir kelimeye verilen yeni şekil: Geleceksin yerine Geleceğim’e göre yapılan Geleceğin şekli gibi.
BSTS / Dilbilim Terimleri Sözlüğü 1949

görelik, -ği
a. fel. Eşyayı, kavramları veya tasarımları birlik, bağlılık, birliktelik vb. durumlarda toplayan görünüş veya nitelik, bağıntı, izafet, rölativite.
Güncel Türkçe Sözlük

görelik Fr. Proportion
BSTS / Tıp Terimleri Kılavuzu

görelik
bk. bağıntı.
BSTS / Eğitim Terimleri Sözlüğü 1974

görelilik, -ği
a. fel. Var olabilmek veya belirlenebilmek için bağıntı yolu ile başka bir şeye bağlı bulunma durumu, bağıntılılık, izafilik, izafiyet.
Güncel Türkçe Sözlük

görelilik İng. relativity
1. Göreli olma durumu. 2. Sınırlı bir geçerlilik.
BSTS / Felsefe Terimleri Sözlüğü 1975

izafiyet Ar. iø¥fiyyet
a. (iza:fiyet) fel. esk. Görelilik.
Güncel Türkçe Sözlük

rölativite Fr. relativité
a. (l ince okunur) fel. Görelik.
Güncel Türkçe Sözlük

Bu yazı (17.05.2009 tarihinden itibaren) toplamda 9934, bugün ise 0 kez görüntülenmiştir.

Leave a Reply