BİLİM FELSEFE DİN Rotating Header Image

Tokalaşma (Mete Tunç)

Kadın gazeteci komşu ülkedeki savaşçı muhaliflerle röportaja gider. Yazısında, “kadın eli sıkmıyorlardı,” der. Erkek sosyolog profesör, bu ifadeye istinaden muhaliflerin (mealen) yobaz idiklerini söyler.

Onyıllardır ülkemizde kadın-erkek tokalaşması tartışılır. ‘Laikler’, bunun medeni bir hareket olduğunu savunurken ‘muhafazakarların’ bir kısmı haram olduğunu görüşündedir. Muhafazakarların diğer bölümü ise ‘mahçup’ bir tavır alarak iki cins arasındaki tokalaşmanın dinen mahsuru olmadığını serdeder.

Peki, tartışmalarda, acaba hiç, bu topraklarda iki erkek karşılaştığında birbirlerini nasıl selamlardı, tokalaşma bizim musafaha kültürümüzde her daim var mıydı, yoksa ne zamandan beri caridir, sorusu gündeme gelmiş midir? Ben rastlamadım.

Yabancı, fakat aralarında bir hukuk (misafirlikten yol sormaya kadar..) oluşacak kadın ve erkeğin selamlaşmasına dair bir gelenek mevzu bahis midir? Özellikle kentlerde cinsi latifi hareme, avluya kapatan ve çarşafa sokan anlayış sebebiyle, herhalde değildir. Kadın ve erkek, mecburiyet halinde, kaba veya nazik bir hitaptan sonra, birbirlerine bakmadan ve soru-cevap tarzında konuşurlardı.

Hülasa, İslam toplumlarında erkek-erkek, kadın-erkek, kadın-kadın arasında, yerleşmiş, gelenekselleşmiş, ortak bir fiziki selamlaşma (ve edepli iletişim) usulü bulunmamaktadır.

Tokalaşma, Avrupa’da ortaya çıkmış bir usul müdür? Bidayette, iki şövalyenin, ‘elimde kılıcım yok, barış istiyorum’ yaklaşımından mı neşet etmiştir?

Farklı kıtalardaki değişik toplumlarda elan yaşayan türlü türlü selamlama usullerini biliyoruz, görüyoruz. Eğilme, iki eli göğüs üzerinde yapıştırma, elini göğsüne götürme, burunları sürme… Ata-analarımız, zannedersem, bir ölçüde, elini göğsüne (kalbine) götürme usulünü tatbik etmişler… Samimi ve yakın akraba insanların kucaklaşmaları ise, pek çok cemiyette, kültürde ortak bir hareket gibi görünüyor.

Son olarak bu husustaki görüşümü ve bir anımı nakledeyim:

İlk kez karşılaşan veya aralarında fazla hukuk olmayan (cinsiyetten bağımsız) iki kişinin selamlaşması başla (başı hafifçe öne eğerek) olmalıdır. Tokalaşma gereksizdir. Hijyen açısından da böyle olmalıdır. Hele yanak yanağa öpüşme (daha doğrusu ekseriyetle yanakları değdirme) çirkin bir görüntü arz etmektedir. Son zamanlarda bir toplum grubu üyeleri arasında zuhur eden kafa tokuşturma tarzı ise komiktir… İnsanlar dost veya akraba iseler, elbette kucaklaşacaklardır.

Yukarıda ‘büyüklerin eli öpülür’ geleneğimizi anmayı unutmuştum. Hatıram vesilesiyle burada değinmiş oldum… Bir başsağlığı ziyaretinde, akraba müteveffanın eşi ve tanımadığım bir kadın somyada oturuyorlardı; vedalaşmak için yanlarına gittim. Akraba kadının elini öpüp (çeneme değdirip) başıma (alnıma) koydum, ardından yaşıtı diğer kadına elimi uzattım. Sırtını mindere dayamış halde ve ayaklarını karnına çekecek biçimde oturan yaşlı kadın, birbirine kavuşturduğu kollarını çözmedi, yüzünü ve dahi vücudunu, suratını da buruşturarak bir tarafa doğru çevirdi. Başörtülü genç kadınlara (bizatihi onlar uzatmazsa), hem onları müşkül durumda bırakmamak için hem kolumun havada kalma ihtimalini gözeterek elimi uzatmam. Fakat, gelenek icabı diyerek… O zaman fazla önemsemedim. Şimdi içimden geçenleri ise burada ifşa edemiyorum! Yalnızca, bir geleneğin de, kimi ‘nöron fukarası’ imamlar tarafından ‘sizlere ömür’ edildiğini belirtiyorum! Burada mühim olan el öpüp başa koyma değil (Aslında bu da saçma bir adettir; ve ben, yaşlı insanlar ‘öp’ tavrı sergilemedikçe yıllardır el sıkmakla iktifa ederim.); günah telakkisiyle nezaketsizlik edilmesi ve hürmetin yok edilmesidir.

Son söz: ‘Ey kimi muhafazakarlar! Yazının birinci paragrafında örneği verildiği üzere, çoğu laik insanın tokalaşma minvalindeki tezyiflerinden alınmayın. Asıl; yerli, saygın, medeni bir selamlaşma kültürü, alışkanlığı, geleneği yaratamadığınıza yanın. Pardon, ‘yaratma’ dedim! Siz yaratamazsınız ki!..’ Belki de problemin esası burada. Bu, bir başka yazının konusu olsun.

25.12.2012

Bu yazı (17.05.2009 tarihinden itibaren) toplamda 12671, bugün ise 1 kez görüntülenmiştir.

Leave a Reply