BİLİM FELSEFE DİN Rotating Header Image

Ay, Gezegenler, Dünya, Evren (Mete Tunç)

j s

17. yy’ın başlarında dahi Kilise tarafından ‘nur’ olarak tavsif edilen dünyanın uydusu ay, ikisinin kütle merkezi dünyanın dışında bulunsaydı gezegen, dolayısıyla dünya ile birlikte ‘gezegen çifti’ olarak sınıflandırılabilecekti.

Popüler bilim kitaplarında geçen ‘Babiller, Mısırlılar, Yunanlar.. gezegenleri biliyorlardı…’ ve mümasil ifadeler yanıltıcıdır; ‘güneş sistemini biliyorlardı’ zannını yaratmaktadır. Kadim tarihlerde yaşayan insanlar, bugün ‘gezegen’ dediğimiz ‘gök cisimlerinin’ çıplak gözle görülebilenlerini, diğerlerine göre semada daha hızlı hareket etmelerinden dolayı ‘farklı’ telakki etmişler, tanrı olarak addetmişlerdir. Merkür, Mars, Jüpiter ve Venüs, pagan inançlarda tanrılardır. Roma’nın Jüpiter ve Venüs tapınakları hala ayaktadır (Onların kubbe yapısı önce kiliselere ardından camilere tevarüs etmiştir.).

Kopernik’in ‘güneş merkezli sistemi’ (16. yy’ın ilk yarısı); sadece dünyayı ve gezegenleri değil, yıldızları da güneşin etrafında döndürür! Yani, güneş sistemi hala bilinmemektedir. Kepler’in (17. yy’ın ilk yarısı) de, gezegenlerin hareket yasalarını tekevvününe rağmen ‘güneş sistemi’ mefhumuna ulaştığı (herhalde!) söylenemez (Kopernik ve Kepler ‘imparatorun astroloğu/müneccimi’ kadrosundadırlar!). Peki ne zaman keşfedilmiştir; bilmiyorum.

Jüpiter’in dört büyük uydusu ilk kez Galile tarafından gözlenmiş (17. yy’ın başı), bu sebeple “Galile uyduları” diye isimlendirilmiştir. Bunları ve saatler zarfında yer değiştirmelerini, Jüpiter’in önünde ve arkasında değillerse, bir dürbünle gözlemek mümkündür (Bkz. Fotoğraf). Çıplak gözle izlenebilen bir başka gezegen Mars’tır (Tutulum çemberi takip edilirse kızıl rengi sayesinde hemen müşahede olunur.). Satürn (’ün halkaları), gezegenin yörüngesi boyunca dünyaya nazaran farklı açılarda görülür (Bkz. Fotoğraf. Teleskopla, yaklaşık olarak bu şeklini temaşa etmiştim.).

Dünyanın (yaklaşık) küre biçiminde olduğu 15. yy’ın ikinci yarısında keşfedilmiştir. Döndüğü ise 17. yy’ın ilk yarısında tespit ve kabul edilmiştir. Galile’ye izafe edilir.

Evren hakkındaki bilgi ise çok daha yenidir… Güneş sisteminin ve görülen yıldızların bir galaksiye (Samanyolu) mensup idiği, evrenin böyle sayısız/bilinmeyen sayıda gökadalardan oluştuğu 20. yy’ın ilk çeyreğinde anlaşılmıştır.

(27.04.2017)

Bu yazı (17.05.2009 tarihinden itibaren) toplamda 26796, bugün ise 803 kez görüntülenmiştir.

Leave a Reply